ผู้นำกลุ่มคนไทยที่อพยพมาตั้งถิ่นฐานที่เมืองตากในยุคนั้น  ได้ตั้งตนเป็นกษัตริย์ปกครองสืบทอดต่อเนื่องกันมาจนถึงปี พ.ศ. 560  รัชสมัยพระเจ้าสักดำ  ซึ่งเป็นกษัตริย์เมืองตากที่ยิ่งใหญ่มากมีอาณาเขต   ที่อยู่ในอำนาจแผ่ไปจนจรดทะเลอันดามัน  ดังมีบันทึกในพงศาวดารเหนือกล่าวว่า  ในรัชสมัยพระเจ้าสักดำนั้นเมืองตากมีการค้าขายกับเมืองอินเดียด้วย

มีบางยุคเมืองตากถูกทอดทิ้งกลายเป็นเมืองร้างดังในพงศาวดารเหนือได้กล่าวถึงการเสด็จทางชลมารคของพระนางจามเทวี  พระราชธิดากษัตริย์ละโว้  (พระยากาฬวรรณดิส)  เพื่อไปปกครองแคว้นหริภุญไชย (ลำพูน)  ในราว พ.ศ.  1176  โดยทาง ลำน้ำปิง  พระนางจามเทวีขึ้นไปสำรวจบนฝั่งแม่น้ำ  พบร่องรอยกำแพงเมืองเก่า ๆ  ถูกทิ้งร้าง  จึงโปรดให้สร้างเป็นบ้านเมืองใหม่  ชื่อว่า  "เมืองตาก"

ต่อมาเมื่อ พ.ศ.  1805  ขุนสามชนเจ้าเมืองฉอดได้ยกทัพ  มาประชิดเมืองตาก  ซึ่งเป็นเมืองชายแดนทางกรุงสุโขทัย  พ่อขุนศรีอนิทราทิตย์ทรงจัดกองทัพออกไปรบ  โดยมีพระราชโอรสองค์เล็กซึ่งมีพระชนมายุได้  19  พรรษา  ติดตามไปด้วย  กองทัพ  ทั้งสองฝ่ายปะทะกันที่บริเวณเชิงดอยนอกเมืองตากประมาณกิโลเศษ  ราชโอรสองค์เล็กได้ทรงชนช้างกับขุนสามชน  กระทำยุทธหัตถีกัน  ขุนสามชนสู้ไม่ได้แตกพ่ายไป  ต่อมาภายหลังทรงพระนามว่า  "พ่อขุนรามคำแหงมหาราช"    และได้โปรดสร้างเจดีย์ขึ้นเป็นที่ระลึกถึงชัยชนะในการทำยุทธหัตถีครั้งนั้น  องค์หนึ่งเป็นศิลปแบบสุโขทัย  ซึ่งเจดีย์ยุทธหัตถีนี้อยู่ที่วัดพระบรมธาตุ  อำเภอบ้านตาก  ห่างจากตัวเมืองไปทางฝั่งตะวันตก  ของแม่น้ำปิงรวม  31  กิโลเมตร

ต่อมาในแผ่นดินมหาธรรมราชา  ได้ย้ายเมืองตากลงมาทางตอนใต้ตามลำน้ำปิง  ไปตั้งอยู่ที่ป่ามะม่วง  ฝั่งตะวันตก  ของแม่น้ำปิง  ซึ่งอยู่ในเขตตำบลป่ามะม่วง  อำเภอเมืองตากในปัจจุบัน
เมืองตากที่ย้ายมาตั้งใหม่นี้มิใช่เมืองหน้าด่านสำหรับป้องกันกองทัพพม่าที่จะยกเข้ามาทางด่านแม่ละเมาเท่านั้น  แต่ยังเป็นเมืองที่กองทัพไทยใช้เป็นที่ชุมนุมพลในเวลา  ที่จะยกทัพไปตีเมืองเชียงใหม่อีกด้วย  ในรัชสมัยสมเด็จพระนเรศวรรมหาราช  สมเด็จพระนารายณ์มหาราช  และสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชได้เสด็จมาชุมนุมกองทัพที่เมืองตากนี้ทุกพระองค์

โดยเฉพาะสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช  ก่อนที่พระองค์จะขึ้นครองราชสมบัตินั้น  พระองค์ได้รับแต่งตั้งจากสมเด็จพระที่นั่งสุริยาอมรินทรให้เป็นข้าหลวงเชิญท้องตราราชสีห์  ไปชำระความหัวเมืองฝ่ายเหนือและต่อมาได้รับการแต่งตั้งเป็นหลวงยกกระบัตรเมืองตาก  ปลัดเมืองตากพระยาวชิรปราการแล้วปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระเจ้าแผ่นดินโดยลำดับ

กล่าวโดยสรุป  จังหวัดตากเป็นจังหวัดที่มีความเป็นมาในประวัติศาสตร์  ควรค่าแก่การสนใจ  เป็นเมืองที่พระมหากษัตริย์ในอดีตได้เสด็จมาชุมนุมกองทัพที่เมืองตากนี้แล้วถึง  4  พระองค์  คือ  พ่อขุนรามคำแหงมหาราช  ทรงชนช้างกับขุนสามชนเจ้าเมืองฉอด  สมเด็นพระนเรศวรมหาราช  ทรงประกาศอิสรภาพ  ณ เมืองแครง  และทรงยกทัพกลับราชอาณาจักรไทยโดยผ่านดินแดนเมืองตากเป็นแห่งแรก  สมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงนำทัพไปตีหัวเมืองฝ่ายเหนือ  และได้สร้างวัดพระนารายณ์ที่เชิงสะพานกิตติขจรปัจจุบันและสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชเคยได้รับพระบรมราชโองการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองตากและเป็นผู้กอบกู้เอกราชของชาติไทยจากพม่า  ครั้งที่ 2